(untitled) (TSBS Bildiriler Dergisi, 2022)
Sivil toplum kuruluşlarının kamu hizmetlerine katılması yeni bir durum gibi görülse de vakıfların Türk-İslam Tarihi boyuncu aktif bir şekilde kamu hizmetlerine katıldığı bilinmektedir. Vakıf medeniyetinin yükselmesi diğer İslam ülkelerinde de olmakla birlikte bu kurum en parlak dönemini şüphesiz Osmanlı Devleti döneminde yaşamıştır. Öyle ki kamu hizmetlerinin büyük bir çeşitlilik kazandığı günümüzde dahi akla gelmeyecek birçok kamu hizmeti şaşırtıcı bir şekilde bu dönemde vakıflar tarafından yerine getirilmiştir. Osmanlı Devleti döneminde ihtiyaç duyulan alanlarda insanların bir araya gelerek vakıf oluşturdukları anlaşılmaktadır. Bunlardan birisi çalışma konumuz olan avarız vakıflarıdır. Osmanlı Devleti döneminde vergisini ödeyemeyen kişilerin vergisini ödemek amacıyla kurulan avarız vakıfları zamanla başka kamu hizmetlerinin görülmesi ile ilgili alanlarda da faaliyet göstermiştir. Süreç içerisinde avarız vergilerinin önemini kaybetmesi ve Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde bu verginin kaldırılması ile birlikte bu vakıflar tümden kamu hizmetlerine yönelmiştir. Mahiyeti süreç içerisinde değişen avarız vakıfları daha sonraki dönemlerde avarız akçesi ve avarız sandığı olarak adlandırılmıştır. Avarız vakıfları, mahalle halkının ortaklaşa yapması gereken işlerin masraflarını karşılamak için de kullanılmıştır. Bazı hayır sahipleri tarafından kendi mahallelerinde bulunan fakir kimseleri avarız türünden vergi yükünden kurtarmak için kurulan avarız vakıflarının gelirleri avarıza tahsis edilmiş, gelir yetmediği zaman verginin kalan kısmını mahalle halkı aralarında paylaşarak ödenmiş, vergi salımı olmadığı dönellerde ise vakfın geliri kamu hizmetine tahsis edilmiştir. Bunun yanında avarız vakıfları ihtiyacı olanlara borç para verme işlevi de görmüştür. Bu yönüyle para vakıfları, ellerindeki tuttukları paralardan elde edilen kârı, amaçlarını gerçekleştirmek için sarf etmiştir. Avarız vakıfları zamanla birçok kamu hizmetinin görülmesi ile ilgili alanlarda da faaliyet gösterdiğinden Cumhuriyet’in kurulması ile birlikte bu vakıflar belediyelere ve köylere devrolunmuştur.