(untitled) (TSBS Bildiriler Dergisi, 2023)
Bu çalışmada, nasihat kelimesinin Kur’an-ı Kerim’deki anlam alanının tespit edilmesi ve söz konusu lafzın, bazı meâllerdeki Türkçeye yanlış çevirisi konu edinilmiştir. Kur’an’da, isim, fiil ve sıfat olmak üzere 11 âyette, toplamda 13 defa geçen nasihat kelimesi, Arapçadan Türkçeye geçmiş olan bir kelimedir. Kelime, Kur’an’ı Kerim’de nush, nâsih, nasûh, ensahu, nasahtü gibi çeşitli formlarda yer almaktadır. Nasihat kelimesi, aslen Arapça bir lafız olup nush kökünden türemiştir ve “aldatmak (غش)” kelimesinin zıddıdır. İlgili kelimenin Arapçada “Temiz kalpli olmak”, “saf, halis olmak”, “samimi ve içten olmak”, “başkasının iyiliğini istemek” ve “dikmek” gibi çeşitli anlamları bulunmaktadır. Fakat Arapçadan Türkçeye geçerken anlam daralmasına uğramıştır. Kelimenin Türkçedeki manaları göz önünde bulundurularak tercüme edilmesi kanaatimizce doğru bir yöntem olmayacaktır. Dolayısıyla nasihat kelimesinin, âyetlerdeki anlamlarının, Kur’an’ın nâzil olduğu dönemdeki ilk/aslî manalarına uygun bir şekilde ortaya konulması ve meâllerdeki çeviri sıhhatinin de gözden geçirilmesi gereklidir. Bu bağlamda çalışmamızın amacı, nasihat kelimesinin, âyetlerdeki bağlamlarına ve Arapçadaki manalarına uygun bir tarzda anlam alanın ortaya koyulması ve meâllerdeki tercüme sıhhatinin de değerlendirilmesidir. Bunun için öncelikle nasihat kelimesinin Arapça ve Türkçe sözlük anlamları incelenmiş ve kelimenin Arapçadaki kullanılış tarzını gözler önüne sermek amacıyla câhiliye şiirlerinden örnekler sunulmuştur. Ardından kelimenin geçtiği âyetlerin bağlamları incelenmiş, gerekli yerlerde lügavi değerlendirilmeler yapılmıştır. İncelenen meâllerdeki yanlış olduğuna kanaat getirilen çevirilerden de örnekler sunulmuştur. Âyetlerle alakalı, klasik kaynaklardan elde edilen rivâyet ve bilgi malzemesi de dikkate alınarak şu sonuçlara varılmıştır: Kur’an’da nasihat kelimesinin A’râf 7/62, 68, 79, 93’te ve Hûd 11/34’te “öğüt vermek”; Tevbe 9/91, Kasas 28/12 ve Tahrîm 66/8’de “samimi olmak/içtenlikle davranmak”; A’râf 7/21, Yûsuf 12/11 ve Kasas 28/20’de ise “muhatabının/başkasının iyiliğini istemek” olmak üzere üç farklı anlamda kullanıldığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan araştırma kapsamında 50 meâl incelenmiş ve bunların 20’sinde incelenen kelime özelinde çeviri sorunları tespit edilmiştir. Söz konusu sorun ise Tevbe 9/91, Yûsuf 12/11 başta olmak üzere, bazı âyetlerin bağlamlarına ya da gramerine uymamasına rağmen kelimeye genellikle “öğüt vermek” manasının takdir edilmesidir. Ayrıca Tahrîm 66/8’de olduğu gibi, “tevbeten nasûhâ” ibaresinin, âyetin indiği dönemdeki aslî manası ile yani “samimi/gönülden bir tövbe” şeklinde değil de sonradan kavramsallaşmış şekliyle “nasuh tövbesi” olarak çevrildiği de görülmüştür. Bu konuyla alakalı doğru bir çevirinin yapılabilmesi için ilgili lafzın Türkçedeki değil, Arapçadaki anlamlarının göz önünde bulundurulması, âyetlerin parçacı bir yaklaşımla değil, aksine metin içi ve metin dışı bağlamlarına dikkat edilerek ele alınması gerektiği düşünülmektedir.