Kazakistan’da Bağımsızlık Sonrası Dinî Durum (TSBS Bildiriler Dergisi, 2023)
Kazakistan, Çarlık Rusya sonrası Sovyetlerin istilasına maruz kalmıştır. Bu durum İslam’ın Kazakistan’daki varlığını olumsuz etkilemiştir. Sovyetlerin baskıcı politikaları Müslümanları bu coğrafyada kıskaç altına almıştır. 1990 yılında Sovyet rejiminin yıkılması ile yeni bir aşamaya geçilmiş ve Kazakistan’daki Müslümanlar açısından yeni bir dönem başlamıştır. Bu bildiride, bağımsızlık sonrası Kazakistan Müslümanlarının dini hayatı, Kazakistan Müslümanlarının resmî temsilcisi olarak kabule edilen Kazakistan Müslümanları Dini Başkanlığının (KMDB) dini hizmetleri bağlamında incelenmiştir.  Konunun rahat anlaşılması amacıyla bu kurum çalışmada Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığı olarak anılacak veya kısaltma olarak KMDB ifadesi kullanılacaktır. Kurum, Kazakistan’da, üniversite de dahil olmak üzere medreselere ve camilere sahip olarak bu alanlarda riyaset hizmetini yürütmektedir. Amacı İslam dininin hem hizmetlerini hem de İslam’a dair davet ve irşat hizmetlerini ifa etmektedir. Söz konusu hizmetleri ifa edebilmesi için de devlet nezdinde akredite olmuş ve tanınmıştır. Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığının Müslümanlara yönelik din hizmetlerinin ifası yanında Müslümanlara karşı gerek toplumsal gerekse siyasi operasyonların da karşısında durmaya gayret etmektedir. Bu operasyonlardan biri de Müslümanların İslam’dan uzaklaşarak eski Türk gelenekleri üzere kurulmuş dini ritüellere dönmesi için ortaya konan çabalardır. Kazakistan’da çok fazla sayıda Ruslaştırılmış kazak bulunmaktadır. Bu çabaların hedefinde onlar vardır. Bu gayretlerin bir uzantısı olarak Sovyetler döneminde binlerle ifade edilen din âlimi öldürülmüştür. Dini alandaki yazılı müktesebat yok edilmiştir. Bugün de Müslüman toplumun dini yönden kontrol altında tutulması bir devlet politikası olarak varlığını devam ettirmektedir. Her şeye rağmen Kazakistan’da İslam ve Müslümanlık gün geçtikçe kurumsallaşma ve yerleşik hâle gelme süreçlerini tamamlamaktadır. Günün şartlarına göre Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığı din hizmetlerini TV ve radyo gibi kanallar yanında sosyal medya olarak ifade edilen mecralarda da sürdürmektedir. Hanefî geleneği üzere dinî yapılanma ve dinî konuların sunumu bir tercih olarak ön plandadır. Türkçe, Arapça ve Rusça yayınlar dikkat çekici bir seviyeye ulaşmıştır. Kazakistan halkı İslam’a ve tarihten devşirdikleri dinî sorumluluklara bağlı kalma iradesi içinde olduğu hissedilmektedir.