Problemlerle Başa Çıkmada Sûfî Tecrübe (TSBS Bildiriler Dergisi, 2023)
Bireyin günlük yaşantısında meydana gelen hareketlerin hepsi yaşam olaylarıdır. Bu yaşam olayları olumlu olabildiği gibi olumsuz şekilde de meydana gelebilmektedir. Bireyler bu tip olaylara karşı farklı tepkiler ortaya koyabilmektedir. İnsanların başlarına gelen bu olaylara dini yönden bakmalarına dini başa çıkma denilmektedir. Dini başa çıkma; tövbe, şükür, sabır, tevekkül, rıza, teslimiyet gibi birçok yöntemle olmaktadır. Herhangi bir tasavvuf ekolünü/tarikatını benimseyen kişiler, maruz kaldığı problemlere karşı, dini başa çıkma yöntemlerine göre yaklaşım gösterebilmektedir. Geçtiğimiz yıllarda yaşanan COVID-19 pandemisi, yakın coğrafyamızda yaşanan savaşlar, toplumsal göç olaylarının hızla artması ve yaşanan ekonomik krizler, problemlerle başa çıkmada ortaya koyulacak tepkinin önemini artırmıştır. İnsanlar yaşam tarzlarının ve anlayış biçimlerinin çeşitliliğine göre maruz kaldığı bu tip ağır problemlere karşı farklı tepkiler gösterebilmektedir. Tasavvuf perspektifiyle bakıldığında, literatürde dini başa çıkma yöntemlerinde en çok sabır ve şükür kavramları kullanılmıştır. Asr-ı saâdetten başlayan, tabiûn ve tebe-i tâbiîn dönemlerini müteakiben yaşanan tasavvuf dönemindeki mutasavvıflar, bu dünyanın geçiciliğinin, ahiretin ise ebedî hayat olduğunun bilincinde olup, ona göre başlarına gelen imtihan, bela, musibet veya verilen nimetlere karşı daima sabır ve şükür içinde olmuşlardır.  Ayrıca tasavvufi düşüncede sûfîler Allah Teâla “Celâl ve Cemâl” sıfatıyla neyi tecelli ettirdiyse onu kabul edip, başına bu durumun gelmesinin hayırlı olduğunu kabul ederler. Dahası mutasavvıflar, musibetlerin ilahî aşka ulaşılmaya vesile olan bir nimet olduğuna inandıkları için aşığın maşukuna kavuşması ümidiyle her türlü çileye mutlulukla katlanabilmektedirler. Allah insanı en güzel şekilde akıl ve irade sahibi olarak yaratmıştır. Dini başa çıkma adına, insanın zorluklar karşısında bu aklını ve iradesini kullanabilmesi, Kur’an-ı Kerim’den kendine dersler çıkarması, ilk Peygamberden Hz. Peygambere kadar onların hayatını okuyup kendi yoluna ışık tutması gereklidir. Yapılan araştırmada, problemlerle başa çıkma konusu bu minvalde ele alınarak, kavramlar bazında literatür taraması yapılmış ve mutasavvıfların konuya yaklaşımı irdelenmiştir. Ayrıca 2022 yılında Ankara ili Keçiören ilçesinde, sûfîlerin toplanma merkezlerinde bulunan ve rasgele örneklem yöntemiyle seçilen 20 kişi ile sözlü mülakat yapılarak, onların musibet karşısında davranış biçimleri incelenmiştir. Herhangi bir tasavvuf ekolüne/tarikata mensup, tasavvufi hayat tarzını benimseyen katılımcılarla yapılan mülakatlarda, bireyler hayatlarının çeşitli dönemlerinde yaşadığı zorluklardan (ailevi, çevresel, ekonomik, toplumsal vb.) bahsetmiş ve bunlara karşı gösterdiği tepkileri anlatmıştır. Katılımcılar genellikle sorulara “sabır, şükür, rıza, isyana düşmek, rabıta ile başa çıkma, himmet istemek ile başa çıkma, mürşit ziyareti ile başa çıkma” vb. terimleri kullanarak cevap vermişler ve bu terimler bazında başa çıkma şekilleri analiz edilmiştir. Bu sonuçlara göre zorluklara karşı sûfî yaklaşım anlamaya çalışılmıştır. Sûfîlerin genel yaklaşımının teslimiyet çerçevesinde olduğu tespit edilmiştir.