İlahiyat Fakültelerinde Üretilen ‘Alevilik’ Konulu Yüksek Lisans Çalışmalarının Genel Çerçevesi Üzerine Bir Değerlendirme (TSBS Bildiriler Dergisi, 2023)
Alevilik meselesi, dini-toplumsal ve politik bağlamları itibariyle Türkiye’de tartışma güncelliğini kaybetmeyen konuların başında gelmektedir. Tarihsel kökeni, kültürel bakiyesi, dinî alandaki konumlanışı Aleviliğin geçmişten bugüne yoğun bir sosyolojik bagajla ele alınmasına yol açmıştır. Ayrıca siyasetin odağında olması, toplumsal boyutları ve sosyal hafızası, konuya pek çok farklı yön de eklemiştir. Tüm bu yönler Aleviliğin yer yer yorum ve analiz yorgunu bir konu hâline gelmesinin başlıca nedenleri arasında sayılabilir. Tartışmanın kronolojik arka planına bakıldığında, Aleviliğin tarihsel kökenine dair yorumların çeşitlilik gösterdiği dikkat çekmektedir. Konuya ilişkin güncel yaklaşım biçimleri; modernleşme sürecinde Alevilik konusunda yeni terminolojileri ve arayışları da beraberinde getirmiştir. Modern sosyo-politik çerçeve içerisinde Aleviliğin geleneksel yapısına yönelik farklı söylem biçimleri  birer alt  mesele olarak ana konudan ayrışmış ve yeni bağlamlar kazanmıştır. Bu çalışmada; Aleviliğe ilişkin bu yaklaşım çeşitliliği arasında, Türkiye’de konunun temel tartışma çerçevesini belirleme konusunda önemli bir alan olan İlahiyat akademisinde “Aleviler” ve “Alevilik” üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların genel bir çerçevesi ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın temel amacı; din-kültür aksında önemli bir kimlik alanı olarak ortaya çıkan ve Türkiye’deki kimlik tartışmalarında güncelliğini kaybetmeyen bir kategori olarak Alevilerin; İlahiyat akademisindeki gündem olma yoğunluğuna, konunun odağa alınması noktasında ortaya çıkan dil eşiklerine ve çözümlenmeye çalışılan temel problemin konu esası ile ilgili boyutlarına lisansüstü tezler (yüksek lisans) üzerinden bir çerçeve bakış ortaya koymaktır. Bu bağlamda 2000-2022 yılları arasında Türkiye İlahiyatlarında farklı disiplinlerde “Aleviler” ve “Alevilik” üzerine yapılmış ve YÖK’ün Ulusal Tez Merkezi’nde (https://tez.yok.gov.tr) kayıtlı bulunan yüksek lisans tezleri taranarak konu ile ilgili istatistiki bir veriye ulaşılmıştır. Taramalar ‘Alevi, Aleviler, Alevilik, Bektaşi, Bektaşiler, Bektaşilik, Tahtacı, Cem, Dede, Semah, Musahip ve Açılım ’ gibi temel kavramlar çerçevesinde yapılmış ve sistemde kayıtlı bulunan tüm tez dökümlerine ulaşılmaya çalışılmıştır. Doktora tezleri bu çalışmanın sınırlarını aştığı için kapsam dışı bırakılmıştır. Taranan tezler içerik açısından değil, sadece istatistiki verinin yorum ve değerlendirmesini derinleştirmeye imkan sunacak “Aleviliği konulaştırma, meseleyi problematize etme” yönleri itibariyle analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, Türkiye’de İlahiyat akademisinde Alevilik  meselesine yönelik  güncel bir ilginin söz konusu olduğu, konu ile ilgili farklı disiplinlerde yazılan tezlerin sayısının yoğunluğu dikkati çekmiştir. Ancak bu ilginin genel itibariyle konunun kültürel envanteri üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Meselenin toplumsal tipolojiler ve kimlikler açısından gündelik hayatın işleyişinde kendisine nasıl bir yer bulduğu noktasında daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Alevilik meselesinin kimliksel boyutu ve güncelliği göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu çalışmaların konuya ilişkin derinlikli bir akademik bakış üretmekte etkili olabileceği ifade edilebilir. Ayrıca bu bakış açısının, meselenin toplumsal planda karmaşık gibi görünen ve çözümlenmesi gereken yönlerini ele almada işlevsel olabileceği de tespit edilmiştir.